بورسیه تحصیلی ایتالیا؛ از بورسیهٔ استانی تا بورسیهٔ دولتی

وقتی از «بورسیهٔ ایتالیا» حرف می‌زنیم، معمولاً منظور یکی از این سه دسته است. هرکدام نهاد، شرایط و تقویم خودش را دارد:

• بورسیهٔ منطقه‌ای حق تحصیل (DSU)بر اساس قانون «حق تحصیل» (Diritto allo Studio)، هر منطقهٔ ایتالیا یک نهاد دارد که به دانشجویان دانشگاه‌های همان منطقه بورسیه و خدمات می‌دهد؛ مثل LazioDisco در منطقهٔ لاتزیو (رم) یا ER.GO در امیلیا-رومانیا (بولونیا). همین بورسیه است که در فارسی «بورسیهٔ استانی» گفته می‌شود. بسته به منطقه، می‌تواند شامل کمک‌هزینهٔ نقدی، خوابگاه، غذا و معافیت از شهریه باشد.
• بورسیهٔ دولت ایتالیا (وزارت خارجه)وزارت امور خارجهٔ ایتالیا هر سال از طریق سایت Study in Italy برای دانشجویان خارجی بورسیه اعلام می‌کند. فراخوان این بورسیه معمولاً زودتر از DSU بسته می‌شود؛ فراخوان سال تحصیلی ۲۰۲۶–۲۰۲۷ در بهار ۲۰۲۶ تمام شد.
• بورسیه‌های دانشگاه و برنامه‌های خاصبعضی دانشگاه‌ها بورسیهٔ شایستگی یا تخفیف شهریه دارند. برنامه‌هایی مثل Invest Your Talent in Italy هم فقط برای اتباع کشورهای مشخص و رشته‌های مشخص است؛ فهرست کشورها را در سایت خود برنامه ببین.

بورسیهٔ DSU به دانشگاه وابسته نیست، به منطقه وابسته است. وزارت دانشگاه ایتالیا (MUR) چارچوب کلی را تعیین می‌کند، اما هر نهاد منطقه‌ای هر سال یک آگهی (bando) منتشر می‌کند که شرایط دقیق در آن آمده است.

• سال اول: معیار اصلی وضعیت اقتصادی خانواده است که با شاخص ISEE (برای خانواده‌های خارج از ایتالیا: ISEE parificato) سنجیده می‌شود.
• سال‌های بعد: علاوه بر وضعیت اقتصادی، باید تعداد مشخصی واحد درسی (CFU) گذرانده باشی.
• شرط حفظ بورسیه: در بعضی منطقه‌ها بخشی از بورسیهٔ سال اول مشروط به گذراندن حداقل واحد تا تاریخ مشخصی است.
• مبلغ: به منطقه، وضعیت اقتصادی و اینکه دانشجو در شهر دانشگاه ساکن است یا نه بستگی دارد. عدد به‌روز را فقط از bando همان سال بخوان.

برای دانشجویی که درآمد و دارایی خانواده‌اش خارج از ایتالیاست، وضعیت اقتصادی با «ISEE parificato» محاسبه می‌شود. برای این محاسبه، مدارک درآمد و دارایی خانواده باید از کشور مبدأ ارائه شود.

فهرست دقیق را bando تعیین می‌کند، اما مدارک رایج معمولاً این‌ها هستند:

• گواهی ترکیب خانوار
• درآمد هر عضو خانواده در سال مرجع
• مدارک ملک و متراژ آن
• موجودی حساب‌های بانکی در تاریخ مرجع

این مدارک باید ترجمه و طبق دستور bando قانونی‌سازی شوند؛ معمولاً از طریق سفارت یا کنسولگری ایتالیا. بعد از آن، ISEE parificato از مسیری که نهاد منطقه تعیین کرده، معمولاً مراکز CAF، محاسبه می‌شود.

در ژوئیهٔ ۲۰۲۶، شورای ملی دانشجویان دانشگاهی ایتالیا (CNSU) که نهاد مشورتی وزارت دانشگاه است، مصوبه‌ای دربارهٔ دانشجویان ایرانی منتشر کرد. در این مصوبه از وزارت و منطقه‌ها خواسته شده به‌خاطر شرایط ایران، تسهیلاتی مثل پذیرش خوداظهاری به‌جای بعضی مدارک، ثابت نگه‌داشتن ارزیابی اقتصادی و تمدید مهلت‌ها را برای دانشجویان ایرانی در نظر بگیرند.

1. ۱

   دانشگاه و رشته را انتخاب کن

   بورسیهٔ DSU را نهاد منطقه‌ای می‌دهد که دانشگاهت در آن است. پس اول بدان دانشگاه هدفت در کدام منطقه (Regione) قرار دارد و نهاد حق تحصیل آن منطقه کدام است.

2. ۲

   پذیرش و پیش‌ثبت‌نام را پیش ببر

   درخواست پذیرش را طبق روال دانشگاه بفرست و پیش‌ثبت‌نام را در Universitaly انجام بده. بورسیه جدا از پذیرش درخواست می‌شود و یکی جای دیگری را نمی‌گیرد.

3. ۳

   آگهی (bando) همان منطقه را کامل بخوان

   شرایط، مدارک، سقف وضعیت اقتصادی، مبلغ و ددلاین در bando همان سال نوشته شده است. نسخهٔ سال قبل یا تجربهٔ دیگران را مبنا قرار نده.

4. ۴

   مدارک اقتصادی خانواده را آماده کن

   مدارکی را که bando خواسته در ایران بگیر، ترجمه کن و طبق دستور همان آگهی قانونی (لگالیزه) کن. این مرحله معمولاً طولانی‌ترین بخش کار است.

5. ۵

   درخواست آنلاین را ثبت کن

   در سامانهٔ نهاد منطقه حساب بساز، فرم را پر کن و مدارک را بارگذاری کن. محاسبهٔ ISEE parificato را از مسیری که bando گفته (معمولاً CAF معرفی‌شده) انجام بده.

6. ۶

   نتیجه و شرایط حفظ بورسیه را دنبال کن

   فهرست نتایج (graduatoria) را در تاریخ اعلام‌شده ببین. شرط حفظ بورسیه، مثل حداقل واحدی که باید تا تاریخ مشخصی بگذرانی، را یادداشت کن.

• فرض اینکه همهٔ ایتالیا یک ددلاین و یک شرایط دارد؛ هر منطقه آگهی خودش را دارد.
• دیر شروع‌کردن ترجمه و قانونی‌سازی مدارک خانواده.
• اینکه فکر کنی پذیرش دانشگاه یعنی بورسیه هم گرفته‌ای؛ این دو جدا درخواست می‌شوند.
• نخواندن شرط حفظ بورسیه؛ در بعضی منطقه‌ها اگر واحدهای لازم را نگذرانی، ممکن است بخشی از مبلغ را برگردانی.
• اعتماد به مبلغ‌ها و سقف‌های درآمدی سال‌های قبل؛ این عددها هر سال به‌روز می‌شوند.
• پرداخت پول به واسطه‌ها برای «تضمین بورسیه»؛ بورسیهٔ DSU را فقط نهاد منطقه طبق قواعد خودش می‌دهد.

برای شرایط پذیرش، شهریه و ویزای ایتالیا، راهنمای مهاجرت تحصیلی به ایتالیا را بخوان.

شرایط هر سال تغییر می‌کند. پیش از هر اقدام، آخرین نسخه را در این منابع رسمی بخوان:

• MUR – Diritto allo studioچارچوب رسمی حق تحصیل از سوی وزارت دانشگاه ایتالیا
• LazioDisco – Internationalنمونهٔ نهاد منطقه‌ای (لاتزیو، رم) و راهنمای دانشجویان بین‌المللی
• LazioDisco – مدارک ۲۰۲۶/۲۰۲۷فهرست مدارک لازم برای bando سال ۲۰۲۶–۲۰۲۷
• CNSU – مصوبهٔ دانشجویان ایرانیدرخواست تسهیلات برای دانشجویان ایرانی، ژوئیهٔ ۲۰۲۶ (PDF)
• Study in Italyبورسیه‌های دولت ایتالیا برای دانشجویان خارجی
• Invest Your Talent in Italyبورسیهٔ ارشد برای اتباع کشورهای مشخص
• Universitalyپیش‌ثبت‌نام دانشجویان بین‌المللی